بافتنیهاهه بختیاری(برنامه همدلی صدای خوزستان)

به نوم هوکه رهروشت ورهزهشت سازنده اینه سی آدومی آفرید

بافتنیاهه بختیاری

ایل بختیاریها سالها سال زنده ایه روستانشینی وعشایری داشته وکارسون گله داری وکشاورزی بید . مردمی دلیر وشجاع واهمه فاصله ز شهراهه گفتر ودیر ز پیشرفت وتکنولوژی تازه مین دل کها وصحراها زنده ای ایکردن اما واهمه کمی کرسیایی که داشتن و هر وسیله ای که نداشتن به هر چی که دسترسی نداشتن تا بدستسون ایرسید بخاطر ذوق ووهوشی که داشتن تندی فندسه یاد ایگرهدن وزریس راست ایکردن ملث راست کردن تفنگ برنو که او دورون تنها وسیله جنگی چریکاهه دنیا بید. و گدشتن ز سالها تنگ و دورون جنگ وآشفته ای ورنج ومرارت و گدشتن ز دورون جور وستم وقحط وگرفتکاری ، تینا حال وهواییکه ایی مردمونه سرپا نیه ایداشت ، مهر ومحبت بید وهیاری وهمدلی بید وکار وزحمت عشق به همدیه وزنده ای بید. زکمترین چیایی که رهوردارسون بید وترستن بس دسترسی داشته بوهن بهره ایگرهدن وروزگار سخت وسیاه و بی پناهینه بدیندا ایوندن. وا همه ایی نداریها وسختیها ورنج وجورا ، هی سرافراز وسردیار بیدن ودلیر وبیباک وزیرک ودوناد . مهمترین چیایی که بسون دسترسی داشتن وزس بهره ایبردن ریشه مین گله هایی داشتن که پیایل ایل هر چند ماهی یه دفعه پشما ومیاسونه چهره ایکردن .(چهره یه نوع قیچی بلندیه که مخصوص قیچی کردن پشم ومی گوسفند وبزه وبریدن پشم مینه واایی وسیله واگدنیاهه بختیاری چهره کردن ایگون) . بعد ز چهره کردن پشم ومی گله مابقی کارا بدست زینگل بیدن. یعنی ششتن پشم ومی وکشکنیدن واهمو شونه کارونی که بدست پیایل حونه راست اویده. وبا پره ودیباده یا ماسوره ایگرنیدن اول به شلک یه دسته یا یه تال وبعدس دو تال یا دوسر ودسته بندی وبعدس رنگ کردن وبستن به تمدار وبافت بعد بافتنی بافته وابیده ومابقی کارونیایی که ز بافتنی داشتن بکار ایبردن. ملث راست کردن سرپناه الصی عشایری یا بهون. گدیم که ایر چه ز چیاهه شهری و چندونی ز تمدن شهری بهره نیبردن ولی زهمو چیایی که رهورداسون بید وداشتن بهره ایبردن. زبهون سرپناه الصی عشایر بختیاری گدیم که زجنس میه بز تالس راست ایبید ووا دوتا چو وافاصله هاهه دلخواه ودیر وسیله های ملث چوملار وسوک وکلکیک ووسیله ها ساده ای که رهوردارسون بید تمدار ایبستن و لت ایبفتن و ز وایک دهدن چندتا لت ویا روشت وکارونی خاصی وجاگوشه هایی وبند گوشه ها بهون راست ایبید. وچند چو زمینی وهوایی یا افقی وعمودی زیرس ایزیدن بندا گوشه هانه به مه یا بر ایبستن ومینس زنده ای ایکردن. گدیم که زینگل وپیایل بختیاری همه چیاهه ضروری الصی مین حونه ای وکارونیسونه خوسون بدست خوسون جور ایکردن. یکی ز ایی کاراهه الصی وضروری مین حونه ای بافتنیهاهه جوراجوره . بیشتر ایی بافتنیاهه جوراجور والصی زنده ای بدست زینگل بافته ایبیدن . بافتنیاهه پیایل ایر چه به اندازه زینگل نبید ولی سختیاهه خوسه هم داشت. زبافتنیاهه زینگل یاد ایکنیم. یکیسونه بهونه که پیش زیو گدیم سرپناهه الصی مردم عشایر بختیاریه. وحورجین که به شلک دوتی یا دوطرف هد که سی نیه داری چیاهه خردنی ودیر ورداشتنیا هد. وحور که بازهم دوطی بلندتر زحورجینه که سی آورد وبر بار گندم وجو وآرد وچیایی ملث اینو زجایی به جادیریه. شله که باز دوتی هد وسی بار کردن برد وگل ومشک او وبشکه وبردن زجایی به جادیریه. ایی بافتنیا بخاطر یو دوتی بافته ایبیدن که مود نهادنسون به کول حیوون به دوطرف حیوون براور وچسبون جابگرن. بهونن هم مود جمع کردن به شلک دوتی جمع ایکنن تا سی بار کردن راحتتر بوهه.لین که سی پوشوندن رختخو وحور وحورجین که ری تلواره جاسون ایدادن.موج سی ری ونی ، گلیم وخرسک وجاجیم وقالی سی پهن کردن زیرپا ومین حونه، سرفه آردی که ریس طوسی وآرد ومچه اینن وسی نون پزی بهره ایبرن . توربه که امروزه کوله پشتی جاسه گرهده. تیر که سی نیه داری نمک زس بهره ایبرن. جل که به کول حیوونا ایبندن تا مودسرما سردسون نبوهه یا ری چارپا ایونن سی بار بستن به کول حیوون تا مود بارکشی گردسون زحم نبوهه . چوقا که تن پوش الصی پیایل بختیاریه. لچک زینت داده به منجق والماسنما سی سر زینگل ووریست سی تنگ زیدن بار حیوونا یا او وهیمه به کول بستن وبه حونه اوردن . اوار که بندی به شلک بافتنیه وسی باربندی وبستن سروگردن حیوون به میخه. وشیر دنگ گل ومنگول کرده سی قشنگی مین حونه وخیلی چیادیری ملث اینو. البته کار بفتنی پیایل بختیاری ایرچه خیلی سختتر ززینگل بید ولی خیلی کمتر استفاده ایبید. ملث نمد مالی که نمد راست ایکردن زپشم ومی وزنمد هم لواسی به نوم کردین راست ایکردن که سی او وهواهه سرد گرم بید ، اومینس نفوذ نیکرد وبیشتر چوپونا ایپوشیدن.زهمی نمد کله نمدی راست ایکردن وگیوه کشی یا گیوه بافی وکیوون بافی که فارسی بس فلاخن ایگون سی رمنیدن حیوون وحشی و دزد وکارایی ملث اینو.مردم بختیاری زساده ترین چیایی که رهورداسون بید نهایت بهره نه ایبردن . چیا ضروری راست ایکردن. یادس بخیر دابیامرزیمه ایگوم . بیامرزی دام پشم ومی که گیرس نیوید ، نترست بیکار بنشینه بفرگ چاره ای ایوست ویه کار تازه ای بنظرس ایرسید. یادس اوید که کهنه لواساهه زیادی داره. قیچینه ورداشت ودست بکار بریدن لواسا وابید . لواسانه باریک باریک پلیش پلیش ایکرد. آخر سر واپره همی پلیشانه ایگرنید وچندین سر پلیش ایگرنید وپر گونی ایکرد. هرچند که مو خیلی کوچیر بیدوم ولی خو یادمه بیشتر ز پنجاه سال پیشنه ایگوم. یه روز دیدوم تمداری به دار ایکرد ورشتنانه به تمدار ایبست ودست بکار بفتن وابیدهمو پلیشانه که واپره گرنید درآورد وبه دار ایبفت بعد زچند روز یه گلیم شش مترینه دام وا نشق ونگاراهه قشنگی ایبفت.باور نیکردوم که ز ایی کهنه پروا یه همچی گلیمی قشنگ ونشقدار بافته بوهه. نوم ایی گلیمنه گلیم کهنه ایی اینهاد. یعنی زجنس کهنه وپرو بافته وابید. همسایه هاهه عشایر که تیس به گلیم کهنه ای دام ایوست ، زدام خواستن که ملث همو گلیم بفته س گلیمی سیسون بوافن. باور نیکنین هیچ همسایه عشایری نبید که دام سیسون گلیم کهنه ای نبفته بوهه. دام واایی کارایی که سی همسایه ها ایکرد، خیلی خوشحال وسرفراز ایبید. روزگاری که مردم به هم عشق وامید داشتن وحونه یکی بیدن یاد او روزا هه مهر وهیاری وهمدلی بخیر. سالاهه بعد بید که بعضی زینگل زکارادام الهام ایگرهدن ولواسا کهننه پرت نیدادن وزسون گلیم ایبافتن ابتکاری که ز بیامرزی دام به یاد مند. دورونی هم که جوون بیدوم، یعنی دیپلوم گرهده بیدوم. مو عادت داشتم جاکت رنگی بپوشوم. چندتا ز جاکتا رنگیمه ورداشته بیدوم که سی تنگ تفاق زسون استفاده کنوم. دام دید که ایروزا آخر جاکت کم ایپوشیدوم ولی یه روز هوس پوشیدن جاکتی کردوم گشتوم ودیدوم خوری ز جاکتا رنگی نید ولی دیدوم که دام هرروز جوراوی جاکت کهنه زاین واون ایگرهد ایورتکنید وا پره دولا دولا ایگرنید. خیلی ز جوراوا خوم هم دیدم که غیوسون زیده بید. وبه همسایه هاهم سفارش کرده بید که جوراوا وجاکتاکهنه سونه پرت نکنن وبه دام بدن. موشهر بیدوم چند ماهی کارایکردوم . یه روز که سی دیدنی دا وبووم به روستاهه قلعه زراس رهده بیدوم تیم به یه قالی شش متری پر نشق ونگار ایوست.خیلی اربتوم وابید گدوم دایه توکه وضع مالیت خونبید که کلاف بخری ایهمه کلافنه ز کویه اوردی وقالی بفتی؟. خندید وگد آدوم هرکاری که ایخو بکنه ارمنه سنگ هم بوهه تره کارسه جفت وجور کنه موهیچ کلافی نخریدوم یو ز جنس هموجوراوا وجاکتایی بیدن که تو جستسون ایگشتی ونیدسون ومو ورتنگنیدومسون ودولاسون کردوم وگرنیدومسون واسون قالی بفتوم . حالا ایی قالینه هم ایدوم به کروم که زس استفاده کنه. گدوم دایه بنازوم به رهروشت کاریت وفرگ مالیت بنازوم به رنج ومرارت وصور وحوصله ات بهت افتخار ایکنوم که زجنس کهنه ها تازه هانه آفریدی. یوهم یکی دیه ز ابتکاراهه بیامرزی دام بید که چی دایل دیر بختیاری زهیچ زنده اینه آفریدنه.

چی کهن دایل جورکش روزگار وصویر پیایل زحمتکش بختیاری سرفراز وسردیار وبختیار بوهین.

جلال اسفندیاری غریبوند: 13/8/96

شيهه ي آفاق...