انواع شعربختیاری

این مقاله به زبان محلی بختیاری در برنامه رنگین کمان همدلی صدای خوزستان پخش گردید

انواع شعر بختیاری

پیش زیوکه سرتالی زبار شعرا ودندالاهه بختیاری دراریمٍ ، بهلین سرگدشتی کوتاه زفرهنگ قوم بختیاری ، زکوچ نشینی، ز زنده ای کهستونی ، زدرد ومرارت وعشق ورنج غیورمردمی نشکن وسرسخت بگوهیم که واهمی حال مردمی دلنازک وپراحساس ومهمون نواز بیدن وهدن مردمی دل پاک ومهروون، که دست بیگونه سالها سال زسون کوتاه بید یا بیگونه دفر به دسترسیسون نداشت وا فرهنگی بکر ودست نخرده . ایر چه چندون سوادی نداشتن ، یه ذره ذوقی داشتن که واعشق وعلاقه گدشته حکایت اجدادیسونه مین ذهنسون داشته بوهن وسینه به سینه واشعر ومتل وبازی وآرنگ سی بچیل ایخوندن ومعناس ایرسوندن. یکی ز روشتاهی که شعراوحکایتانه مین ذهن جا ایداد وسی نلساهه بعدی بازخونی ایکردن ومین ذهنسون جاایدادن وبه یادگار اینهادن ، آرنگ شعر بید . پیش زیو گدوم وزنو هم ایگوم شعرا بختیاری زحکایتا و اتفاقاهه حقیقی وواقعی سرچشمه ایگرهدن وختی که بیتی زشعراهه بختیارینه گوش بدی، قشنگ حال وهواهه او روزگار واوضاع وشخصیت ومحله مین ذهنت نشق ایبنده ملث ای بیت: آحسین یادت بیا جنگ چرینه/ گال گال وزنه وبنگ حجینه. ایچو به یاد شخصیتی به نوم آحسین به گوشت ایخوره جنگی که مین محله چری وسته و اسب وزنه که ایشهنی وتفنگ حجی که به گوش ایخرد . احساس ایکردی که خوت شاهد اودورونی .شعری که زماجرا وحقیقتی به دیر بید یا زولص درد ورنج ویا غم وشادی وجنگی ودنگی یا مثل ومتلی نبید بختیاریها به شعر قوولس نداشتن سی هوکه خوسون شعراسون بی حساو وکتاو نبیدن .بعد ز شاهنامه فردوسی هر ایرونی که ایخو به هویت خوس پی بوره حداقل واسیلی به فرهنگایی ملث فرهنگ بختیاری داشته بوهه تا کمی به هویت فرهنگ قدیمی اجدادیسون سردراره.گدیم که شعر بختیاری، زدل کار ومرارت وغم وشادی وعشق ودنگ وجنگ وغیرت مردونه ای دور و ور دورون بختیاری واتفاقاهه وسته سرچشمه ایگره ، وایی شعرا جدا ز آرنگس چندون موندگار نید وایی آرنگ بختیاری بید که شعر بختیارینه وا خاطراتس موندگار کرده یا بهتر بگوهیم راز موندگاری شعر بختیاری مین آرنگسه.قشنگیس یونه که شعر بختیاری دوارته کاری نداشته ونوا هم داشته بوهه ایرچه امروزی ایی اصلن زبیین بردن،اندی ارزشسه زدست ایده ،یعنی زهیچ بیگونه ای ورداشت نکرده وخالص زمین فرهنگ خوس جوشنیده.آرنگ بختیاری مدیون توشمالاهه وادم ودستگاهی ساده ملث ساز وکرنا ودهل وگاهوختاهی نین هفت بند.توشمالا ملث خورچین بیدن که اتفاقا وستنه به شعر ومتل وآرنگ ایوردن و واساز وکرنا ودهل ونین ایخوندن . شعر وآرنگ بختیاری پیش ز انقلاب مشروطه که قدیمیترین شعرا ایرونی بیدن خیلی ساده وبی غل وغش وعین حال رسا وگیرا بیدن وبهره چندونی زقالوی نداشتن . ایر بخوهیم زنظر ادبی پته جوری کنیم شعر رسمی بختیاری صاحو یه تقدار وزن مشخصی هد که اونم مین وزن فاعلاتن ، فاعلاتن ، فاعلاتن (بحررمل مسدس سالم) یا فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتٌ(بحررمل مسدس محذوف) بنظر ایا یعنی شاه کلید شعر بختیار ایی وزنه.شعر بختیارینه زتقدار فرهنگ بختیاری زچند گونه قسمت ایبوهه: 1- شعر وآرنگ غمونه که خوس به دو قسمت بهر ایبوهه یکی گاگریوه که زولص عزیزون وجونون زدست رهده وصفات اونو ایخونن دیرینه وا اسمسه دنگنومه بخونیم ملث دنگ علیداد ونومدارخون وصیدال بک ومحمدحسین خون که به یه تقداری مین گروه غمونه جاایگره. 2-شعر وآرنگ جنگنومه یا حماسه ای ملث: جنگ ابواقاسم خان، علیمردون خان وشاکریم وحکایتایی ملث اینو3- حکایتهای عشقی حقیقی ملث: دی بلال ،عبد محمدللری، مابس، مهری، شاوانو وحکایتایی ملث اینو 4- کویر که طنز وتمسخر رفتار کسونی هدن که مشکل اخلاقی داشتن که وا هزل هم جوربیدن 5- شعر شادونه ملث گلی گلی یا دوال عالی ، حنا حنا، دانی دانی، های گلومی وآرنگایی ملث اینو که همه شعرابالایی که اسم بردوم قالوسون دوگونی یا مثنوی واوزن ایر اشتوا نکنوم بحررمل مسدس سالم یا محذوف 6- شعرا دیری که وا وزنا دیری ممکنه گده وابون وبیشتر سون همو وزن دی بلال یا دنداله حقیر شاگردتون اسمی ریسون نهادوم ایر قوول بوهه ملث نازآرنگ، بازی آرنگ،کارآرنگ، متل آرنگ، خوآرنگ که همو لالاییه که اختصاصآزدوبیتیهاهه باواطاهر هم واوزن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیل یعنی بحر هزج مسدس مقصوره.بعدز انقلاب مشروطیت شاعرایی ملث ملا زلفعلی کرونی بختیاری ، پژمان بختیاری وداراب افسر بختیاری ومیرزای بختیاری که به شعر بختیاری رنگ وبوی تازه ای دادنه وشعرایی مین قالو قصیده ، غزل،مثنوی، دوبیتی ورباعی وغیره که واادبیات فارسی همخونی داشتن نوشتن بی.بعدها روشتی نو مین ادویات فارسی اویده که مبتکرس نیما یوشیج بید تا سال 55 که یادومه هیچ شعرنوی به لهجه بختیاری نیدوم بی تا روزی ز همو سالا که حقیر شاگردتون دانش آموز بیدوم اولین شعر نو بختیاری به نوم دایه نی حایتم تیل کرد. نوشتم وسرکلاس ایخوندوم. بعدز انقلاو یعنی سال شصت ودو شعر بلند لندرکهنه نوشتم که زهمسو تاحالا مین میلسا وهمایشا هی خونده بیدومس ظاهرا طرفدارا زیادی هم داشت که خوم باورم نبید ایی شعر محلی یه روشته خاصی سی خوس داشت طوری که خوم مجبور وابیدوم اسمی سیس بنوم اسم ایی روشتنه بونگ خیز نهادوم یعنی واصدا بلند هیجاری وچکشی خونده ایبید. نمونه ای زایی شعرنه سیتون ایخونوم: لندر که هی لندر زگلنگ تو خین جسته به صحرا ، افتو ه گریوه زداغ پیایل ، سیلس که وبردا، رودونت ایان قافله بدیندا.....شعر دیری به اسم بیداری بهمن واهمی روشت نوشتم که سال شصت وهفت مین برنامه سیمای هنر صدا وسیماهه خوزستون اجراس کردوم پیش ز خوندس گده بیدوم که علت نوشتن این نوع شعر آشنایی مردوم بختیاری به ادبیات امروزی ملی ومیهنی بید خوشحالوم که اخیرآ شاعرایی نوسراهه بختیاری دست به قلم بردن.

سردیار وسرفراز وبخت یار بوهین

جلال اسفندیاری غریبوند

8/4/95

شيهه ي آفاق...