آخرین مطالب
امکانات وب
به نوم دادار دادرس ودادگستر
آیین دادخواهی در بختیاری(عرض حال مین بختیاری)
پیش زدرآوردن سرتال آیین دادخواهی زگل واجه دادخواه ریشه جوری کنیم.به گمون مو دادخواهنه به کسی ایگون که سی کمک به گرفتاری یا نیازمندیس وانوشتن عریضه ای بمقام بالاترس درخواست کمک بکنه .طوری که اومقام مین وظیفه قانونیس بوهه. مقام پاسخگونه بس دادرس ایگون. آیین دادخواهی به گمونم یه جورشکایتیه که نیاز به رسیده ای داشته بوهه. مین قوم بختیاری آیین دادخواهینه عرض حال ایگون . سی درخواست کمک به حل هر مشکلی به مقاماهه بالاتر عرض حال اینویسن. عرض حال روشتاهه جوراجوری داره .یکی گروهیه که ممکنه امنیتی، اجتماعی، فرهنگی ، اقتصادی وسیاسی وچیا دیری بوهه وتکی ملث درخواست کمک مالی، کارو رسیدگی به شکایتی که زیکی دیه کرده بوهه وملث اینو. تا اوچوکه ز خاطره هاهه سینه به سینه گپونمون اشنیدیم ، عرض حال مین ایل بختیاری ، یعنی زدورونی که مین هرولاتی یا ایل وطافه ای خانا حاکم بیدن ، مجال دورونیکه آشفته بید یعنی دزدی بید ورهزنی ، بختیاریا به رهزنون تریده ایگدن وزورگری و باجگری وقتل وغارت وجنگ قریت حاکمون ولایتی وایلی و ری هم ناسازگاری امنیتی بید.وغیراز امنیتی وحقوقی دیه دادرسی نبید. او دورون عرض حالا گروهی وتکی تنها امنیتی وحقوقی بید. یه نمونه ایاریم فرض مثال، تریده ای ز دیر طافه ای دست به غارت قافله هاهه طافه ای دیری ایزنه . طافه ای که غارت وابید راهی نداره غیراز یوکه به شلک گروهی عرض حالی راست بکنن و ز یزی نایه کاری یا اتفاقی که سیسون وسته گزارشی آماده کنن وچندتا زگپونسون مهر وامضا کنن وپیش حاکم یا خان خوسون بورن ودرخواست کمک بکنن .ایچو حاکم نشق دادرسنه داره. حاکم دادرس وظیفه داره وا خانا یا حاکماهه تریده طافه هاسون مذاکره کنن وچیاهه به غارت رهده ی طافه یا ایلسون به صحاوسون ورگرنن ، ایر وامذاکره کاری پیش نبرد. تینا چاره اس یونه که زمردمون خوس چریکایی جور بکنه و ایر خوسون نفر کم داشتن زطافه هاهه نزیکتر به خوسون کمک ایگرهدن وبه سمت تریده ها لشکر کشی ایکردن وچیا غارت بیده بدست تریده هانه ایگرهدن وبه مردمسون ایورگرنیدن . یاپیش ایوید که بعضی حاکما زبزدلی مجبوربیدن به شلک غارت براور غارت تلافی ایکردن .ایری جری سر هر چی مین محل ایوست اول زراه میلس گرهدن وپادرمیونی گپون اینشستن وجرانه ایبریدن. ایر گپون نترستن زرهه کدخدامنشی کاری به پیش بورن ،ناچار بیدن که عرض حالی راست بکنن وبا مهر وامضا پیش حاکم یا خان بورن تا حاکم هم به روشت قانونی سنتی خوس کارینه انجوم بده. وبجاس هم حق قواسه ایگرهد.ایر مین کشمکشی کسی مصیبت دیده، اول به شلک کدخدامنشی وفرشنادن معتمد کسونی به حونه صحاو کشته ودلجویی ز حونواده صحاو دم سرتالی ایدرارن و زسون درخواست کمک ایکنن به هر طوری که صحاو دم ایخو ایر راضی وابیدن میلس ایگرن وصورت میلس اینویسن وتقدار پیشنهاد صحاو دم کالات ایوربرن وچندتایی مهر وامضا ایکنن وحونواده قاتل یه وقتایی پیل ویا چند گاحیشی زمین به صحاو دم ایدن یا ایر زمین کم داشت یاپیل نداشت ، خونواده قاتل ز تش وطافه ونزیکون خوسون هیاری ایخواستن وکالات جمع ایکردن و صحاو دمنه راضی ایکردن و به صلح ومصالح ایکشوندن . وایر ز روشت کدخدا منشی نترستن کاری بکنن ، صحاو مرده حق داره عرض حالی بنویسه وامهر وامضا شاهدا وپیش حاکم یا خان بوره وخان هم به تقدار قانون سنتی خوس کارسه انجوم ایداد ویه رسمی هم بید که خونواده مقتول وا ز خونواده قاتل زینه بستونه تارضایتسون بدست بیاهه.مشکل دیری که مردوم داشتن دزدی زمال شخصی بید.همچی مجالی مالباخته ندونه که دزد مالس کی بید. شاهد یا مدرکی هم نداره.حاکما یا خانا محلی نهامردمون بختیاری قانونسون یوبید ایرکسی غیر ازحق زکس دیری بی شاهد ومدرک شکایتی داشته بید وجرمی ثابت نبید، خان یا حاکم محل خوده شاکینه جریمه ومجازات ایکرد. مالباخته ناچاربید به سمت کسی بره که بیشتر دزا ولاتنه ایشنید یا واسون رابطه داشت که به اوکس گوییده یا گواهی ده ایگدن .گوییده ها هرکسی ز هر نقطه ای که دزی ایکرد احتمال ایداد که کار چه کسونی بید.گوییده ها دوجور بیدن . یا آدوماهه بی غل وغش وپاکی بیدن ودزنه لو ایداد وقسم ایداد وبه مالباخته معرفی ایکرد. یه چی هم اضافه بکنیم (نهامردمون بختیاری چه خلافکار وچه غیرخلافکار هیچوقت قسم درو نیخردن وایر مود دزی کسی بسون فهمید ولو رهد پیش زیو که قسمس بدن مالنه ایورگرنید یا به زور زس ایگرهدن.) ویه جور گوییده هم بید که دزنه لونیداد وهیچکی دست خوسه هم نیخوند .پادرمیون دزد ومالباخته بید وبعد زتوافق پیلی ز مالباخته ایگرهد وبین خوس ودز قسمت ایکرد ومالنه به مالباخته ایورگرنیدن.(شاید رفیق دزد وشریک قافله سر همی قضیه بید).وایر دز مالنه نیورگرنید ، وایه روشتی گوییده یکینه وادار ایکرد دزه لو بره ومالباخته مجبوربید عرض حال بنویسه وپیش حاکم بوره ومالسه زدز بگره . مهمترین قسم اودورون تومیری بید. خان دزنه پیش خوس ایورد بس ایگد که راست سیل مین تیاس بکنه وزس ایخواست که بگو تومیری خان مو مالسه نبردوم . دزایر گنه کار بید تومیری خانه نیخرد . وایرنخواست که مالنه به صحاوس ورگرنه ، چو فلکس ایکردن . یعنی پاهاس وسط چویی ایبستن ودونفردی دوسر چونه ایگرهدن ویه نفر واترکه محکم مین کف پاهاس ایزید تا مجبور ایبید قوول کنه مالنه به صحاوس ورگردونه وایر بیشتر پاسفتی ایکرد واکند وزنجیر زندونیس ایکرد . روزانه شکنجه اس ایداد تا مجبور به ورگردوندن مال به صحاوس اووهه.بعد زدورون حکومت خانی ،همه ولایات کشور تابع قریت وقانون حکومت مرکزی بیدن وبه جا مقرخانا پاسگاهانه ره وندنه وژاندارمرینه جانشینه خانا کردنه پاسگاهها تقدار قانون کشوری عمل ایکردن . ولی رهروشت کدخدامنشی وبعضی جاها دزد وگوییده هنی سرجاس بید که خوم شاهد ایی کارابیدوم. امروزه عرض حالا مردوم بیشتر وابید .عرض حال امکاناهه رفاهی وآبادونی وکمکاهه مالی وکار وخیلی نیازا وکمکاهه دیه به عرض حالا اضافه وابید و دادرسایی سی هرکدومسون بنا نهاده وابید.
عرض حالتون برآورده وحال وهواتون تازه وسرفراز وسردیار وبختیار بوهین.
جلال اسفندیاری غریبوند22/5/96