کاربرد سنگ دربختیاری(کارونی بر مین بختیاری) رنگین کمان همدلی برنامه رادیو خوزستان

به نوم هوکه ری زمین اوزار موندگارینه آفرید .شلک ونوشته وجامنده یادگاری ری بردا به آدومی یاد داد.

کاربرد سنگ در بختیاری(کارونی برد مین بختیاری)

اول زجنس برد سرتالی دراریم. هرچی که حشک وترد وآردی وسفت ز گل واکنده بوهه ملث : گچ ، نمک، باروت، طلا، مس، آهن ، ذغال سنگ یا تریم بگوییم برد ذغال یا حتی اوی که یخ زیده بوهه فارسی بس کانی ایگون وعروی معدن. وایر ایخویم نومی لری سیس راست بکنیم تریم بگوییم واکندنی.بعضیا نفتنه هم که زگل واکنده ایبوهه به نوم کانی یا واکندنی ایشنن.زنظر علم بردشناسی . برد زیکی یا چندتا کانی شلک گرهده، که بیشتر عمری دراز دارن وچندین نلس به یادگار ایمهنن. بردا زنظر رنگ وجنس وشلک کارونیهاهه جوراجوری مین دنیا دارن . هم سی وند وورار هم چیا وکاراهه زینتی وهم قریت سازیهاهه دیری.گدنس ایچو مین یه صفحه وکتاو وچندین کتاو نید. ریشه وسرتال بلندی به اندازه یه دوره دانشگاه دارن.وایچومجالی سی گدنسون نداریم.تیناتریم زکارونیهاهه ساده تری وخلاصه ای سرتال دراریم.زعلم بردشناسی بگدردیم بیاییم زکاروناهه برد مین مردوم خومون گدنیهایی داشته بوییم.به ویژه مین قوم بختیاری. برد یکی زاولین کارونیهاهه آدومی بید. وابستن بردنوک تیزی به نوک یه چو بلند اولین نیزه سی شکال وجنگ وزشلک دادنس اولین چقوو درف وچیاهه ضروری دیری راست ایکردن.وبعد ز دورون غارنشینی واسر یک نهادنسون دیوار وبعد سرپناه سی خوسون راست ایکردن . واهم بردا دورباغا یا غله هانه حصارایزیدن تا دیر زدسترس حیوونا ودزدابوهن. سی سامون زمینا هم ز برد بهره ایجستن. هردوره که ایگدشت وافرگاتازه تری چیاهه تازه تری زبرد راست ایکردن یه وختایی بردنوشته قانوناهه پادشاهونینه ایدیدن که هنی بجاهن .نوشته ایتراشنیدن نقاشی ایکردن پیکره ایکندن دورونی که آدومی بیشتر کارونیهاس زبرد بید زنظر تاریخی به فارسی دورون پارینه سنگی ایگدن وایما تریم نومی ملث نهابردینه ریس بنیم.ایگون آریوبرزن هم زبلندیهاهه که بهره ایجست وبه دورون حمله اسکندر مقدونی خوسون یارونسون زبلندیهاهه که برداسنگینینه ری لشکر اسکندر به تروگلو ایوندن تازدستری اسکندر جلوگری کنن وماههابراوراسکندر ایستاده ای ایکردن.مین بختیاری زدورونی که خوم به یادومه زدوبند وتکه ای چرم یا پارچه کلفت کیوون راست ایکردن که فارسی بس منجنیق ایگدن تیر منجنیق برد که مینس اینهادن ودور سر در ایدادن وواول کردن یه لشک زبند به طرف حیوون وحشی یا دشمن پرت ایکردن تا دشمن یا حیوون وحشینه نهنگسون نیان. زبردا گلالی ومناسو هم به جا چکش بهره ایبردن. مجسمه بردی راست ایکردن شلک ونوشته زبار درگدشته مردمون سر برد مزارا ایکندن وری مزارا اینهادن.وخیلی کاراهه هنری دیری زبرد انجوم ایدادن .سرمزارا تیم به بردشیرا ایوست که هنیزه یکی ز سرفرازیهاهه بختیاریونه ونوم ونشونه هاهه گپ مردمون روزگاره ز چقو وتفنگ ومهر وتزبه ریسون کنده بیدن.ایخوم زدیدنیها خوم سرتالی دراروم. آخراهه دهه سی نه ایگوم واولاهه دهه چهل. روزگارونی که مین ولایت اندکا ره ماشین نبید. مود کوچ مابین ره که سی زمندی بار ایوندن . برداهه سیلاهینه دیدوم که بووم بند بهون زمنسون رد ایکرد . هیچ نپرسیدوم زس که یوکار چه کسونی بیدن. مود تش وچاله دورونی که کربینت نبید ایرهم بید دسترسی نداشتیم. بردتش سهری وا یه استیل وپیفه یا مغز نرم دارهمه اس دست بووم بید اینونه که به یک ایزید پیفه تش ایگرهد واس تش مین چاله ایواکرد. مین روستا مردوم وسیله چندونی نداشتن، جلازه آهنگرون سیاری که مین ده ایویدن ذغالینه تش ایزیدن که واس فلز نرم واو ایکردن وشلک ایدادن وچقو وداس وچکش وتیشه وظرف وچیادیه راست ایکردن ایی ذغالنه به فارسی ذغال سنگ ایگدن که ایماهم تریم به نوم بردذغال یا ذغال بردی معرفیس کنیم. ایی ذغال یه جور بردبید که حرارت خیلی زیادی داره وحرارتس آهن او ایکنه. آسیوا بردی خویادمه که وا حرکت او کارایکردن .آسیوهاهه دستی که بسون دستر ایگدن. وبرد طوش وبردگردی که ری یک اینهادنسون ووا ترنیدن بردگرد ری برطوشی که دون مینس ایرهدن دونانه هیرد ایکردن که بس بردر ایگون . چل کردنه بردا خو یادمه برد چلی که بیست یا سی سانت گور بید گفتر زهو برددرازدیری که مین چل ایزیدن و دون ایکوفتن به نوم هونگ بردی.همه ایبردانه وایه وسیله ای که آهنگرا سیسون راست ایکردن بنوم کلنگ شلک ایدادن.بعضی زبرداتوش دیری که کمی مقعر یا گودتر بید به جاتشت بهره ایگرهدن زبرداهه گور وپاله مونایی هم سی او وغذا سگ ومرغ راست ایکردن که ایما بس کل ایگدیم.مین مزارانه وابردا ایوربستن .بردنوشته هایی زنوم نشون ونوشته هاهه دیری زبار زدنیا رهده کسونینه هم ری مزاراسون ایوربستن.ایر امونتی یا چی دیری ملث عاسل وچال کوگ جایی قایم کرده ایدیدن چندتا برد سی نشونه که ایما بسون کل ایگوییم سریک اینهادن سی آشنایی وامحل . زبرداهه جوراجوردیری سی چیا زینتی ملث : نگین انگشتر، مهره هاهه گلی بند وبند سیزن وگه مجالی تزبه وهمی طور فیروزه والماس وچیازینتی دیری بهره ایبردن.نتیجه ایگریم که ایما زسه جورز برد بهره ایبریم. یکی کارونیهایی ملث سرپناه ونشونه ها ونوشته هاووند وورارا. ویکی چیا زینتی ویکی هم سی تش زیدن یازنظرعلمی فارسیسه بگوییم زانرژیس بهره ایبریم. گفت ولفت وکارخو ونوم نیک ومهروونیتون به درازاهه عمر برداو بیشترزبردا پایدار مهنا. سرفراز وسردیار وبخت یار بویین.

جلال اسفندیاری غریبوند 12/5/96