آیینا وباوراهه زمستون(با گویش بختیاری)

این موضوع برای صدای خوزستان برنامه رنگین کمان همدلی تدوین وپخش خواهد شد

به نوم هوکه زنده اینه داد وهنر وقشنگینه آفرید

آیینا وباوراهه زمستونی

روزگارونی خیلی زیتر زایزمونه که مردمون سواد چندونی نداشتن ،دوناد مردومون دیری بیدن وا رهروشتی که خوسون داشتن مردمون او روزگارونه زخطر سوز وسرماو تش وبرق وبادوبارون آشنا ایکردن. اوج سوز وسرما وبرف وبادو بارون وکله شومین فلص زمستون بید .ایچو نیاز به آگاهی مردم زسوز وسرماو برف وبارون فلص زمستون داشت وبه همی خاطرروزاهه کم وزیاد سوز وسرما وبادوبارون مین زمستون بشخ بشخ بید وهربشخی آیینی داشت وباوری وجشنی ومتلی مین ایل سرفراز وتاریخی بختیاری.هرچند که نشونیهایی ز دستکاری باوراو متلاهه کهن مردمون روزگارونمون واهجوم عروا وظفربیگونه ها مین ایرونزمین عیونه ،ولی واهمی مجال تنگ جاگدنی داره ایگوم وایگدردوم . زمستون واشوگاری بلند وروزگاری کوتاه آشکار ایبوهه. که آستاره شناسا بس انقلاو زمستونی ایگون.ای شو که بلندترین شوگاره ساله مین خیلی کشورا رهزهشتی سیس دارن وایما ایرونیا وقوم بختیاریا هم چی اونو رهزهشته ویژه ای داریم. ایما بختیاریا چی بیشتر مردمون ایرون زمین ایی شوگارنه به نوم شو یلدا ایشنیم. کرسی ایوارازنیم ومیوه ونلق ونوات وشیرینی مین سرفه هامون ری کرسی پهن وشو نشینی ایکنیم ودالو متل گو هم سیمون متل ایگوهه وایماهم زجون دل گوش ایدیم وتاروز شونه زورمون دیر ایکنیم . ایگون که زگدشته ها خیلی دیر روز اول زمستوننه خوره روز ایگدن یعنی روز ماراویدن افتو یا خورشید.شویلدانه شو اول چله هم بس ایگون.سرماهه زمستون به دوچله گپ وکوچیر بشخ ایبوهه.مین باوراهه قوم بختیاری چله گپنه که چهل روز اول فلص زمستونه یعنی زاول دی تا دهم بهمن به نوم احمدیل ایشنن وچله کوچیرنه که بیست روزه یعنی زیازدهم بهمنه تا آخرماه بهمن به نوم مهمدیل که هردوتا کرگل دالو یا داگپه هدن.البته ایی دوتا نوم هم به گمونم جزو باوراهه دستخرده قوم بختیاریه . ایر خوبه نوم آدما بنیری زدو بشخ بیگونه ترکیو وابیده .مثلا احمدیل : احمدس عروی وترکیو ایلس به یهودی ایخوره ملث میکاییل ، میخاییل.ایی دوتا کر دالو واراسته وابیدنه که دنیانه تاترن سردبکنن چونکه داسون زسون خواسته بخاطر یوکه دا خوس مشتاق سوز وسرمابید.چهارروز آخر چله گپ وچهارروز اول چله کوچیرنه چارچارایگونس. وبختیاریا باورسون یونه که مین ایی هشت روز احمدیل ومهمدیل وایک یگری کردن وپیش یک اویدن ووایک دنیانه به سردی بیشتری کشوندنه .بختیاریا عقیده دارن مین همی چارچارچله ها گربه ها هم جفتگیری ایکنن . که آشکارا همینطوری هم هد. وبه یه شعر خیلی قدیمی ایی پیغومنه ایرسوندن و به یاد ایوردن وایطوری ایگدن : چارچارچله ها میومیو گربه ها.جالو ایچونه که ایی چند روز یکی زدورون جفتگیری گربه هاهم هدموخوم ایی چیانه دیدومه خوتون هم بیوزمایین.چله کوچیر هم که بسر رسید ، به باور دام وبووم که زبچه ای تایادومه هی به گوشم ایخوندن احمدیل ومهمدیل هردوتاسون وایک سی رهدن شکال زیدن بی به که ومین یه تله ای سرما گرهدسون مین برف وبوران یخ بستن وزیر چما مندن ومردن . دالو هم زرهدن رودون تک وتنها مند وبه ماتم نشست.بعد زهردو چله ششه دالو شروع ایبوهه .البته حکایت ششه دالو هم جزو متلاهه دستخرده دورونه.ایچو زشتر ایگو که مین ولات بختیاریا الصا شتری زنده ای نیکرد. ایگون دالو شش روز زخدا مهلت خواست تا شتراس بربخورن وحامله وابون.واهمیوکه داغ رودنس هم مین دلس بید. خدا هم مهلت بس داد ودالو هم مین ایی شیش روز باد وبرف وبارون بکاروند وتاترست دست بکار اور وبارون وابید.یه جمت تش گرهده اینه هم بدست گرهد واخشم وناراحتی مندیر حامله وابیدن شتراس بید.بعد ز شیش روزایر دالو به خواستس رسید ورضایت داشت ، جمتنه مین او ایونه وتا سال دیه دنیا پر بارشت ایبوهه وسوزوخرم و پر بار وبرکت.ولی ایر رضایت نداشت جمتنه به خشکی ایزنه یعنی کم بارشتی وخشکسالی ایاره . وبه زون دالو ایی شعر غموننه مین جمت وندن ایخونن:احمدیل رهد مهمدیل رهد دل به چه کنم خش/ برونوم به جمتی دنیانه بزنوم تش. احمدیل رهد مهمدیل رهد دل به چه کنم ری/ برونم به جمتی دنیانه بدوم دی.ایر بعدزایی شش روز هوا خوش بارشت بید وبارون ایزید ایگون جمته به او ونده .ایر بارونی بکارنبید ایگون جمتنه به حشکی زید.ایربیاییم یه کمی بیشتر فرگ بکنیم وبه ایی باورا وارسیم، دالو که کارس بارشت برف وبارون بید گمونم همو آناهیتا پیش ززرتشت بوهه که بس فرشته بارون هم ایگون ولی ایچوکه قهرایکنه وجمت بدست ایگره کمی زآناهیتا جدا ایبوهه وایچو خشم بدی دالونه نشون ایده که شاید یوهم زنتیجه دستکاری همون بیگونه هایین که هشاره کردیم .باوردیری زدالو درخواست ازدواج با عمونوروزبید که بدلیل دوجوربیدن ره وروشت دوتاسون عمونوروز تن به ایی ازدواج نداد سی هوکه عمونوروز دنیانه ملایم وسوز وخرم ایخواست ولی دالو طرفدار سوز وسرمابید آخرسر حق بدست عمونوروز بید ونشق دالو وکرگل به بار ننشست واشکستن.روحتون بارونی بوهه ودلتون بهاری .سرفراز ووسردیار وبخت یار بوهین

جلال اسفندیاری غریبوند17/6/95

شيهه ي آفاق...